صرافی FTX یک صرافی متمرکز پیشرو در زمینه رمزارزها بود که در بازارهای اسپات، مشتقات، آپشنها، نوسانات و محصولات دارای اهرم تخصص داشت. این صرافی در سال ۲۰۱۸ توسط سم بنکمن-فرید، فارغالتحصیل مؤسسه فناوری ماساچوست (MIT) و معاملهگر سابق صندوقهای قابل معامله در بورس بینالمللی (ETF) در شرکت Jane Street Capital تأسیس شد.
صرافی FTX شامل دو شاخه تجاری بود:
- به نام FTX بینالمللی، مستقر در باهاما
- به نام FTX US ، یک نهاد جداگانه برای کاربران آمریکایی
در نوامبر ۲۰۲۲، هر دو بخش FTX و FTX US همراه با شرکتهای مرتبط، فروپاشیدند و این صرافی سقوط کرد.
آیا میشد سهام FTX را خرید؟
سهام FTX برای عموم قابل خرید نبود. اما کاربران میتوانستند با خرید توکن FTT روی آن شرطبندی کنند. این توکن برای پرداخت کارمزدها، وثیقه معاملات، و سایر کاربردها استفاده میشد. امروزه، طبق وبسایت CoinMarketCap، توکن FTT دیگر کاربردی ندارد و ممکن است توسط اداره ورشکستگی نقد شود.
ساختار عملیاتی و مدیریتی
صرافی FTX در آنتیگوا و باربودا ثبت شده بود و دفتر مرکزیاش پس از ترک هنگکنگ در سپتامبر ۲۰۲۱ به باهاما منتقل شد. شرکت زیرمجموعه آن یعنی FTX Digital Markets Ltd توسط کمیسیون اوراق بهادار باهاما (SCB) تنظیمگری میشد و خدماتی به ساکنان آمریکا ارائه نمیداد.
ساکنان ایالات متحده فقط از طریق FTX US که به عنوان کسبوکار خدمات مالی (MSB) در FinCEN ثبت شده بود، میتوانستند معامله کنند. FTX US همچنین در اکتبر ۲۰۲۱ پلتفرم معاملات مشتقه LedgerX را خرید و به FTX US Derivatives تغییر نام داد.
گرچه ساختار سرمایهای FTX و FTX US مستقل بود، اما مدیریت، سرمایهگذاران، منابع تبلیغاتی، و مدیرعامل (بنکمن-فرید) در هر دو مشترک بود. سرمایهگذاران مشهوری از جمله Temasek، Paradigm، SoftBank، Tiger Global، و Ontario Teachers’ Pension Plan در دور تأمین مالی شرکت کردند.
همکاریهایی نیز با افراد مشهوری چون کوین اولری(سرمایهگذار برنامه Shark Tank)و استفن کری ستاره NBA انجام شد. FTX همچنین حقوق نامگذاری سالن Miami Heat (FTX Arena) و استادیوم دانشگاه برکلی (FTX Field) را خریداری کرده بود.
امنیت و انطباق
برای افتتاح حساب در FTX، احراز هویت دو مرحلهای و رمز عبور پیچیده الزامی بود. در صورت تغییر رمز یا 2FA، برداشتها قفل میشدند. حسابهای فرعی با سطوح دسترسی مختلف تعریف میشدند و فعالیتهای مشکوک با استفاده از ابزارهای AML شناسایی میشدند.
همچنین کاربران برای فعالیت کامل، باید مراحل تأیید هویت (KYC) را میگذراندند. این شرکت ادعا میکرد که با کیفپولهای داغ و سرد چندلایه از داراییها محافظت میکند و یک صندوق نقدینگی اضطراری ۲۰۰ میلیون دلاری برای جبران ضررها دارد.
محصولات و بازارها
صرافی FTX مجموعه کاملی از ابزارها و بازارها را برای کاربران مبتدی و حرفهای فراهم میکرد، شامل:
– بازار اسپات ( BTC/USDT، ETH/USDT، FTT/USDT )و…
– قراردادهای آتی با اهرم تا ۲۰ برابر
– توکنهای اهرمی تا ۳ برابر
– قراردادهای اختیار (Options)
– قراردادهای MOVE برای شرطبندی روی میزان نوسان قیمت
صرافی FTX US نیز بازار اسپات با ارزهای فیات و بازار NFT داشت. FTX امکان واریز و برداشت با ۹ ارز فیات را فراهم میکرد، از جمله USD، EUR، GBP، AUD، و BRL.
کارمزدها و محدودیتها
کارمزد معاملات اسپات و آتی بین ۰.۰۴٪ تا ۰.۰۷٪ بود. توکنهای اهرمی ۰.۱۰٪ کارمزد ساخت و بازخرید و ۰.۰۳٪ کارمزد مدیریت روزانه داشتند. برداشت بیتکوین بالای ۰.۰۱ رایگان بود، برداشتهای کوچکتر یکبار رایگان و سپس ۰.۱٪ کارمزد داشتند.
در FTX US نیز کارمزدها برای معاملهگران تا ۰.۲٪ میرسید. واریزهای فیات از طریق انتقال بانکی، ACH، کارت بانکی، و شبکه Silvergate انجام میشد. هزینه برداشتها نیز بسته به روش و مبلغ متفاوت بود.
ورشکستگی و محکومیتها
صرافی FTX در ۱۱ نوامبر ۲۰۲۲ ورشکسته شد و سم بنکمن-فرید استعفا داد. او سپس از باهاما به آمریکا استرداد شد و با اتهامات متعدد مواجه شد، از جمله:
– کلاهبرداری
– پولشویی
– سرقت سپردهها
– ارائه اطلاعات جعلی به سرمایهگذاران
دادگاه در مارس ۲۰۲۴ او را به ۲۵ سال زندان و پرداخت ۱۱ میلیارد دلار جریمه محکوم کرد. در حالی که بنکمن-فرید ادعای بیگناهی داشت، همکارانش گناهکار شناخته شده و علیه او شهادت دادند.
جان ری، مدیرعامل جدید FTX، فروپاشی آن را “شکستی کامل در کنترل شرکتی” توصیف کرد. دادستان آمریکا نیز گفت که این پرونده یکی از بزرگترین کلاهبرداریهای مالی تاریخ بوده است.
تأثیرات و سقوط زنجیرهای
فروپاشی FTX ضربه بزرگی به بازار رمزارز زد. میلیاردها دلار ارزش بازار از بین رفت. صرافیهایی مانند Crypto.com با برداشتهای سنگین مواجه شدند. شرکتهایی چون Genesis، BlockFi، Celsius و Voyager ورشکسته شدند یا فعالیت خود را متوقف کردند.
نهادهای نظارتی از جمله SEC و FTC نیز اقداماتی علیه این شرکتها انجام دادند. شکایتهای متعددی علیه FTX، بنکمن-فرید، و حتی افراد مشهوری مثل کوین اولری، تام بریدی، و استفن کری که این صرافی را تبلیغ کرده بودند، مطرح شد.
ارزش بسیاری از ارزهای دیجیتال، از جمله بیتکوین و اتریوم، در پی این بحران به شدت کاهش یافت، زیرا ترس از ورشکستگی سایر صرافیها و پروژهها به بازار سرایت کرد.
این اتفاق موجب شد که دولتها و نهادهای نظارتی در کشورهای مختلف، قوانین سختگیرانهتری برای صرافیها و پروژههای رمزارزی تدوین و اجرا کنند.
پس از سقوط FTX، بسیاری از کاربران به سمت استفاده از صرافیهای غیرمتمرکز گرایش پیدا کردند تا از خطرات احتمالی ناشی از نگهداری داراییها در پلتفرمهای متمرکز دوری کنند.
آینده FTX
برنامه بازسازی FTX در می ۲۰۲۴ اعلام شد که وعده بازپرداخت تا ۱۱۸٪ به ۹۸٪ مشتریان را میداد.
با این حال، احتمال بازگشت کامل FTX ضعیف است و احتمالاً چیزی برای بازیابی باقی نمانده است. با وجود گمانهزنیهایی درباره احیای آن، فعلاً بعید به نظر میرسد.
جمعبندی
صرافی FTX یک صرافی رمزارزی جهانی بود که امکان معاملات اسپات، مشتقات، و NFT را فراهم میکرد، اما در سال ۲۰۲۲ سقوط کرد. مدیران آن به اتهامات کلاهبرداری محکوم شدند و ضررهای گستردهای به صنعت وارد کردند.
