سقوط های تاریخی بازار کریپتو

بازار ارزهای دیجیتال با تمام جذابیت‌ها و فرصت‌های سودآوری که دارد، همواره یکی از پرریسک‌ترین بازارهای مالی دنیا بوده است. بسیاری از سرمایه‌گذاران جذب رشدهای سریع و بازده‌های چشمگیر آن می‌شوند، اما واقعیت این است که هیچ صعودی تضمین‌شده نیست و هیچ ارزی از سقوط‌های ناگهانی در امان نخواهد بود. نوسانات شدید، اخبار جهانی، تصمیمات دولت‌ها و حتی احساسات جمعی می‌توانند در عرض چند ساعت روندی صعودی را به یک سقوط تاریخی تبدیل کنند. درست به همین دلیل است که تحلیل، مدیریت ریسک و درک عمیق از ساختار بازار در این حوزه اهمیتی دوچندان پیدا می‌کند.

چرا بازار کریپتو پرنوسان است؟

وعده‌ی اولیه‌ی بیت‌کوین ــ نخستین ارز دیجیتال ــ جداسازی پول از نهادهای دولتی بود. پیش از آن‌که اولین بیت‌کوین استخراج شود، مشروعیت پول همیشه به این وابسته بود که دولت‌ها با ضرب سکه یا چاپ اسکناس، آن را به‌عنوان ارز رسمی معرفی کنند.

در طول زمان، دولت‌ها علاوه بر این، مجموعه‌ای از قوانین و سازوکارهای حمایتی برای مصرف‌کنندگان ایجاد کردند تا از بروز بحران‌ها و سقوط‌های شدید اقتصادی جلوگیری شود.

بیت‌کوین توانست به هدف خود برسد و ارزی باشد که خارج از کنترل مستقیم دولت‌های بزرگ جهان عمل می‌کند، اما این موفقیت بهایی هم داشت: شکل‌گیری فضایی شبیه به غرب وحشی در دنیای مالی، همان چیزی که امروز به‌عنوان بازار پرهیجان و بی‌قاعده‌ی کریپتو می‌شناسیم.

در دنیای ارزهای دیجیتال خبری از ابزارها و محدودیت‌هایی که دولت‌ها برای کنترل قیمت‌ها و جلوگیری از حباب‌های خطرناک به‌کار می‌گیرند، نیست. به همین دلیل کلاه‌برداری‌ها، پروژه‌های بی‌پشتوانه و طمع بی‌حد، به وفور در این بازار دیده می‌شود.

همین عوامل هستند که باعث می‌شوند در دوران رونق، بازار با رشدهای انفجاری روبه‌رو شود و به محض آغاز موج فروش، سقوط‌های سنگین و تاریخی رقم بخورد. در ادامه به برخی از بزرگ‌ترین سقوط‌های بازار کریپتو می‌پردازیم.

 

بازار / ارز	زمان سقوط	قیمت اولیه	قیمت ثانویه	دلیل سقوط
بیت‌کوین (کل بازار)	نوامبر 2021 تا جوئن 2022	$69,041	$19,047	فروش دسته‌جمعی
$LUNA	می 2022	$116	$0.0001	از دست رفتن پشتوانه UST
بیت‌کوین	فوریه 2014	$1,127	$360	هک صرافی Mt.gox
بیت‌کانکت(BCC)	ژانویه 2018	$509	$8	تعطیلی  Bitconnect
FTT (FTX Token)	نوامبر 2022	$22	$0.87	افشای ترازنامه و بحران نقدینگی

 

بزرگ‌ترین سقوط‌های کریپتو در سال ۲۰۲۲

سال ۲۰۲۲ نقطه‌ی عطفی در تاریخ دنیای کریپتو بود. بازار سال را با یک روند صعودی تاریخی آغاز کرد، اما این جشن چندان دوام نیاورد؛ چرا که از بهار، قیمت‌ها به‌طور ناگهانی شروع به سقوط کردند و پروتکل‌هایی مثل ترا (Terra) تحت فشار فروپاشیدند.

پس از آن، موجی زنجیره‌ای از بحران سراسر صنعت را دربر گرفت؛ از صندوق‌های پوشش ریسک و شرکت‌های وام‌دهنده گرفته تا ده‌ها پروتکل دیگر که یکی پس از دیگری سقوط کردند.

۱. سقوط ۲۰۲۲: بیت‌کوین از 69,044 دلار تا 19,047 دلار

     

سال ۲۰۲۲ با ادامه‌ی افت قیمت‌ها از اوج تاریخی نوامبر ۲۰۲۱ آغاز شد؛ افتی که در ابتدا یک اصلاح طبیعی بازار به‌نظر می‌رسید.

اما این اصلاح ساده خیلی زود به بحرانی عمیق تبدیل شد و پروژه‌ها و بازیگران بزرگی را به زانو درآورد. قیمت بیت‌کوین و اتریوم در مجموع نزدیک به ۷۰ درصد سقوط کرد و تا ژوئن ۲۰۲۲ تقریباً همه‌چیز فرو ریخت.

بازاری که تنها چند ماه قبل، در نوامبر ۲۰۲۱، با مجموع ارزش قفل‌شده‌ی ۳ تریلیون دلار به اوج خود رسیده بود، در عرض شش ماه دو سوم ارزش خود را از دست داد و به زیر ۱ تریلیون دلار سقوط کرد.

در این مدت حدود ۲ تریلیون دلار سرمایه‌ی سرمایه‌گذاران دود شد و از بین رفت؛ آماری که سقوط ۲۰۲۲ را به بزرگ‌ترین سقوط تاریخ کریپتو از نظر حجم دلاری زیان‌دیده تبدیل کرد.

تا پاییز ۲۰۲۲، بازار وارد دومین زمستان کریپتویی خود شد (اولین زمستان در ۲۰۱۸ رخ داده بود) و قیمت‌ها همچنان در کف باقی ماندند. تنها گذر زمان مشخص خواهد کرد که آیا این سطح واقعاً کف چرخه بود یا سقوط‌های دیگری هم در راه است.

۲. فروپاشی ترا/لونا: از 116 دلار تا 0.0001 دلار

بزرگ‌ترین قربانی سقوط ۲۰۲۲ بدون تردید پروتکل ترا (Terra) بود. این پروژه که سال‌ها یکی از بزرگ‌ترین استیبل‌کوین‌های بازار را با نام UST  عرضه کرده بود، تا مدت‌ها موفق شد قیمت این کوین را روی یک دلار ثابت نگه دارد؛ اما همه‌چیز در مه ۲۰۲۲ فروپاشید.

با افت شدید قیمت بیت‌کوین و اتریوم، استیبل‌کوین الگوریتمی UST  نتوانست پشتوانه‌ی خود را حفظ کند و پیوند یک دلاری‌اش شکست. همین مسئله باعث شد بسیاری از وام‌گیرندگانی که از UST به‌عنوان دلار دیجیتال استفاده می‌کردند، دست به فروش وحشت‌زده بزنند و فشار نزولی مضاعفی ایجاد کنند.

شرکت ترا لبز (خالقUST)  تلاش کرد با تزریق کل ذخایر بیت‌کوین خود ــ حدود ۳.۵ میلیارد دلار ــ تعادل یک دلاری را حفظ کند، اما همه چیز بی‌نتیجه بود. سقوط آغاز شده بود و هیچ چیز نمی‌توانست جلوی آن را بگیرد.

این فروپاشی هم سرمایه‌گذاران خرد و هم سرمایه‌گذاران نهادی را نابود کرد. دنیای کریپتو پیش از این هم بارها شاهد نابودی پروژه‌های مشکوک و از بین رفتن میلیون‌ها دلار سرمایه در یک شب بود، اما سقوط یک استیبل‌کوین در چنین ابعادی بی‌سابقه بود. بسیاری از افراد پولی را از دست دادند که فکر می‌کردند در برابر نوسانات بازار ایمن است. حتی دو کوون، یکی از بنیان‌گذاران ترا، در توییتر از شکست پروژه ابراز تأسف و اعتراف به شکست کرد.

اما فقط دارندگان UST نبودند که متضرر شدند؛ توکن حاکمیتی ترا یعنی LUNA  هم با سقوطی ویرانگر مواجه شد و از اوج ۱۱۶ دلار به کسری از یک سنت (۱/۱۰۰ سنت) رسید. این سقوط به معنای از بین رفتن حدود ۴۵ میلیارد دلار ارزش در کمتر از چند هفته بود.

امواج ناشی از سقوط ترا تمام صنعت را دربر گرفت. در ژوئن ۲۰۲۲، صندوق پوشش ریسک مشهور 3 Arrows Capital (3AC)  ورشکسته شد و بیش از ۲.۸ میلیارد دلار بدهی روی دست طلبکاران گذاشت. کمی بعد، وام‌دهنده‌ی کریپتویی Celsius نیز با کسری ۱.۱۹ میلیارد دلار اعلام ورشکستگی کرد. پلتفرم وام‌دهی Voyager Digital  هم به‌دلیل قرار گرفتن در معرض سقوط 3AC و زیان بیش از ۶۵۰ میلیون دلار، فعالیت خود را متوقف کرد. حتی یکی از بزرگ‌ترین پلتفرم‌های خرده‌فروشی، BlockFi، مجبور شد برداشت کاربران را مسدود کند تا جلوی سقوط کامل را بگیرد.

برآورد می‌شود که بیش از ۵۰۰ میلیارد دلار از کل ضررهای بازار کریپتو در سال ۲۰۲۲ تنها ناشی از فروپاشی ترا بوده باشد؛ رویدادی که آن را به تأثیرگذارترین سقوط تک‌پروژه‌ای در تاریخ کریپتو تبدیل می‌کند.

 

سقوط‌های مهم تاریخ کریپتو

اگرچه سال ۲۰۲۲ از نظر حجم دلاری بزرگ‌ترین سقوط‌ها را رقم زد، اما واقعیت این است که بازار کریپتو از بدو تولدش بیش از یک دهه پیش، بارها و بارها با ریزش‌های سنگین مواجه شده است. سقوط‌هایی که گاهی ناشی از فروش گسترده، گاهی نتیجه‌ی هک‌های عظیم، و گاهی هم صرفاً حاصل کلاه‌برداری‌های آشکار بوده‌اند. در ادامه به چند نمونه‌ی تاریخی می‌پردازیم:

۱. زمستان کریپتویی ۲۰۱۸: سقوط بیت‌کوین از 19,665 دلار به 6,852 دلار

اولین صعود بزرگ کریپتو که به تیتر یک رسانه‌های جهانی تبدیل شد، در اواخر ۲۰۱۷ بود. تب‌وتاب بی‌سابقه‌ای بازار را فرا گرفته بود و بیت‌کوین به همراه دیگر رمزارزها وارد ذهنیت عمومی شدند.

هیجان بازار قیمت بیت‌کوین را در دسامبر ۲۰۱۷ به اوج 19,665  دلار رساند، اما کمتر از دو ماه بعد همه چیز فرو ریخت و قیمت تا 6,852 دلار سقوط کرد.

این جهش هیجانی و سقوط ناگهانی آن‌قدر چشمگیر بود که رسانه‌های بزرگ آن را با حباب دات‌کام سال ۲۰۰۰ مقایسه کردند؛ زمانی که شور و شوق بی‌منطق سرمایه‌گذاران در بخش تکنولوژی، ناگهان جای خود را به فروپاشی سنگین داد.

بازار کریپتو در جریان این زمستان بیش از ۸۰ درصد ارزش خود را از دست داد و برای چند سال در رکود باقی ماند. بسیاری از منتقدان آن زمان اعلام کردند که «این پایان کریپتو است، برای همیشه». با این حال، تا سال ۲۰۲۰ طول کشید تا قیمت‌ها دوباره به اوج قبلی خود برسند. این دوره‌ی طولانی رکود بین سقوط ۲۰۱۸ و بازیابی ۲۰۲۰ امروز به‌عنوان اولین زمستان کریپتو شناخته می‌شود.

۲. سقوط  Mt. Gox: بیت‌کوین از 1,127 دلار به 360 دلار

در سال ۲۰۱۴، فضای رمزارزها هنوز در ابتدای راه بود؛ بیشتر در دسترس علاقه‌مندان فناوری و معامله‌گران ناشناس در دارک‌وب. در آن زمان تنها رمزارز مطرح بیت‌کوین بود که در زمستان ۲۰۱۳ نخستین صعود بزرگ خود را تجربه کرد و برای اولین‌بار مرز ۱,۰۰۰ دلار را شکست و به اوج 1,127 دلار رسید.

در آن دوران، حدود ۷۰ درصد کل معاملات بیت‌کوین از طریق صرافی Mt. Gox انجام می‌شد. اما در فوریه ۲۰۱۴، این صرافی معاملات را متوقف کرد تا به یک مشکل عجیب رسیدگی کند: خروج پنهانی وجوه از حساب کاربران.

کمی بعد روشن شد که Mt. Gox در سکوت بیش از ۷۴۰,۰۰۰ بیت‌کوین را به دست هکرها از دست داده است؛ عددی که در آن زمان حدود ۶ درصد کل بیت‌کوین‌های در گردش را شامل می‌شد. ارزش این سرقت در سال ۲۰۱۴ حدود ۴۶۰ میلیون دلار بود و اگر با قیمت اوج نوامبر ۲۰۲۱ محاسبه شود، این رقم به بیش از ۵۰ میلیارد دلار می‌رسید.

این رسوایی ضربه‌ی مهلکی به بازار زد و قیمت بیت‌کوین از اوج  1,127 دلار در نوامبر ۲۰۱۳ به کف ۳۶۰ دلار در آوریل ۲۰۱۴ سقوط کرد؛ یکی از اولین شوک‌های تاریخی بازار کریپتو.

۳. فروپاشی بیت‌کانکت  (Bitconnect): سقوط BCC از 509 دلار به 8 دلار

بیت‌کانکت یک پلتفرم معاملاتی بود که کاربران را تشویق می‌کرد بیت‌کوین خود را واریز کنند و در عوض توکن بومی آن، یعنی BCC  را دریافت کنند.

این پلتفرم وعده‌ی بازدهی غیرقابل‌باور تا ۴۰ درصد در ماه را می‌داد؛ بازدهی‌ای که در قالب توکن BCC پرداخت می‌شد. قیمت این توکن ماه‌ها روند صعودی داشت، اما در اوایل ۲۰۱۸ همه‌چیز ناگهان فروپاشید.

زمانی که از تیم بیت‌کانکت درباره‌ی نحوه‌ی کسب چنین سودهای نجومی سؤال شد، آن‌ها به «ربات‌های معاملاتی» مرموزی اشاره کردند که گویا حرکات بازار را به‌طور جادویی پیش‌بینی می‌کردند. بسیاری از کارشناسان کریپتو همان زمان این پروژه را یک طرح پانزی آشکار دانستند و معتقد بودند سود کاربران صرفاً از ورود سرمایه‌گذاران جدید تأمین می‌شود.

با وجود این، تا زمانی که نهادهای نظارتی ایالت‌های تگزاس و کارولینای شمالی دستور توقف فعالیت بیت‌کانکت را صادر نکردند، پروژه به کار خود ادامه داد. در نهایت، با بسته‌شدن درهای ورود کاربران جدید، طرح فروپاشید.

توکن BCC ظرف تنها یک ماه از اوج ۵۰۹ دلار به حدود ۸ دلار سقوط کرد. میلیاردها دلار سرمایه دود شد و بیت‌کانکت به سوژه‌ی بی‌شمار میم و شوخی اینترنتی بدل شد؛ نمادی از کلاه‌برداری در دنیای کریپتو.

۴ FTX .و سقوط توکن  FTT: از 85 دلار تا 0.87 دلار

هیچ داستانی از فروپاشی‌های کریپتو کامل نخواهد بود اگر به FTX، صرافی‌ای که به ورشکستگی کشیده شد و شرکت خواهرش Alameda Research  را هم با خود همراه کرد، اشاره نشود.

در قلب ماجرا، توکن صرافی FTT  تقریباً یک سوم ترازنامه Alameda را تشکیل می‌داد. با این حال، این توکن کم‌معامله و ناپایدار، به سرعت به دارایی شکننده‌ای تبدیل شد. پس از افشای نقش برجسته FTT در ترازنامه  Alameda، فشار فروش شدید باعث شد قیمت FTT از اوج تاریخی ۸۵ دلار به کمتر از ۱ دلار سقوط کند؛ این در حالی بود که در روزهای پیش از ریزش، قیمت FTT در محدوده‌ی پایین ۲۰ دلار معامله می‌شد.

همزمان، صرافی FTX با موج عظیمی از برداشت سرمایه‌ها مواجه شد؛ مشتریان مضطرب میلیاردها دلار دارایی خود را تنها در یک روز برداشت کردند، گزارشی که توسط سم بنکمن-فرید، مدیرعامل وقت، در توییتر منتشر شد.

این فروپاشی و موج برداشت‌ها باعث شد FTX اعلام ورشکستگی کند، اما تنها خود صرافی را تحت تأثیر قرار نداد؛ برخی دیگر از بازیگران صنعت، از جمله Genesis Trading  و BlockFi، نیز پس از سقوط  FTX  ورشکست شدند، هر دو در معرض ریسک‌های مرتبط با FTX یا Alameda قرار داشتند. گفته می‌شود Genesis هنوز ۹۰۰ میلیون دلار به صرافی Gemini بدهکار است.

اتهامات مربوط به کلاه‌برداری و پول‌شویی همچنان ادامه دارد و سم بنکمن-فرید با اتهامات فدرال مواجه است، در حالی که میلیاردها دلار دارایی مشتریان ناپدید شده‌اند.

در پی این بحران، بیت‌کوین به پایین‌ترین سطح سال رسید و توکن Solana، که توسط FTX و Alameda حمایت می‌شد، به کمتر از ۱۰ دلار سقوط کرد، در حالی که اوج تاریخی آن در ۲۰۲۱ حدود ۲۶۰ دلار بود.

جمع‌بندی سقوط‌های کریپتو

صنعت کریپتو پر از صعود و سقوط‌های شدید است. برخی ریزش‌ها ناشی از چرخه‌های طبیعی بازار هستند، اما بسیاری از پلتفرم‌ها و پروتکل‌ها زیر بار مشروعیت مشکوک خود فروپاشیده‌اند.

اگر قصد سرمایه‌گذاری در ارزهای دیجیتال را دارید، به یاد داشته باشید که کریپتو بازاری پرنوسان است و ممکن است بیشتر از آنچه تصور می‌کنید، سرمایه از دست بدهید.

چند قانون ساده اما مهم که باید در ذهن داشته باشید:

• اگر بازده وعده داده شده خیلی خوب به نظر می‌رسد، احتمالاً حقیقت ندارد.
• قیمت پروژه‌ها ممکن است برای مدتی طولانی بالا برود و سپس ناگهان سقوط کند؛ فقط به دلیل رشد گذشته‌ی قیمت، مشروعیت پروژه تضمین نمی‌شود.
• حتی استیبل‌کوین‌ها هم از نوسانات بازار کریپتو کاملاً مصون نیستند.

بازار کریپتو در نیمه دوم ۲۰۲۲ وارد یک بازار نزولی طولانی‌مدت یا همان «زمستان کریپتو» شده است. با این حال، تعداد پروژه‌های جدید در حال ساخت بیش از هر زمان دیگری است و استعدادها با سرعت بی‌سابقه‌ای وارد این حوزه می‌شوند.

حامیان قدیمی کریپتو امیدوارند که این قیمت‌های پایین تنها یک وقفه‌ی موقت باشد و بازار صعودی بعدی، افت‌های قبلی را کم‌رنگ کند.